Prof. Dr. Kemal Cenap Berksoy (1876 - 1949)

Fizyoloji'nin bir temel tıp bilimi olarak gelişmesinde önemli rolü olmuştur.

1876'da Üsküdar'da doğdu. Kuleli Askeri İdadisi'ni ve Mekteb-i Tıbbiye'yi bitirdi. Fizyoloji Kürsüsü'ne 1897'de giren Dr. Kemal Cenap, önce muallim yardımcısı oldu, hocası Şakir Paşa'nın ölümünden sonra da Tıp Fakültesi Fizyoloji Kürsüsü'nün başına geçti. 1933 yılına kadar bu görevini sürdürdü. Bu dönem içinde Fransa ve Almanya'da da çalışmalarda bulundu. 1933 Üniversite Reformu'nda önce kadro dışı kaldı, ardından tıp öğrencilerinin boykotu üzerine Fizyoloji Kürsüsü, Beşeri ve Genel Fizyoloji olmak üzere ikiye ayrılarak Beşeri Fizyoloji Kürsüsü'ne tayin edildi. Genel Fizyoloji'ye ise Prof. Dr. Hans Winterstein atandı. Şakir Paşa ile başlayan çağdaş fizyoloji eğitimi Dr. Kemal Cenap ile devam etmiş, August Comte - Claude Bernard çizgisindeki pozitivist fizyoloji anlayışı o dönemde gelişmiştir.

Dr. Kemal Cenap; o dönemde mükemmel ders vermesi ile tanınmıştır. Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak, O'nun bu özelliğini anlatırken şöyle der: "Kemal Cenap aynı zamanda en iyi öğretmenlerimizden birisi olmuştu. Öğretim onda bir aşktı. Haydarpaşa Tıbbiyesi'nde göğsünde bir litre su ve 38 derece ateşle verdiği dersler hala zevkle hatırlanır. İki ciltlik Fizyoloji Kitabı'nın ilk cildinin önsözünde eğitim anlayışını ise şöyle belirtmiştir: Ders dinamik, kitap ise statiktir." Bu tanımlama bugün için de geçerli değil mi?

Fizyoloji alanında olduğu gibi Anatomi alanında da, Prof. Dr. Zeki Zeren ile birlikte ortak kitapları vardır. Bu dallardaki çalışmalarında bilim dili konusunda da görüşler ileri sürmüş ve bunları uygulamıştır. Batı kaynaklı tıp terimlerinin hepsini dilimizin kavrayamayacağını düşünmüştür.

Dr. Kemal Cenap; Mide - Barsak sistemi, Pankreas, Kalp - Dolaşım sistemi ile ilgili deneysel çalışmalarda bulunmuştur. 1935 yılında Leningrad'da yapılan Uluslararası Fizyoloji Kongresi'nde kendisinin keşfettiği gastroduodenal refleks konusundaki bildiriyi sunmuştur. Yine Sekretin adı verilen bir hormon konusunda çağın bilgisine oranla önemli çalışmalar yapmıştır. Kalp Fizyolojisi ile ilgili olarak yaptığı bir çalışmada, 1990'lı yıllarda ispat edilen Atrial Natriüretik Faktör adı verilen bir maddeyi, daha o yıllarda teorik olarak tanımlamış, üstelik yaptığı deneysel çalışmada bunu daha net olarak ortaya koyarak "Kalp Hormonu'nun varlığını ortaya atmıştır.

Dr. Kemal Cenap Berksoy; 1943 yılında emekli olmuştur. Kırkaltı yıllık devlet hizmetinden sonra aldığı emekli maaşının çok düşük olması, O'nu serbest hekimlik yapmaya zorunlu kılmıştır. Bu dönemin sonunda, 1943 yılı sonlarında, Dr. Kemal Cenap Berksoy; Milletvekili olarak TBMM'nde çalışmalarını sürdürmüştür. Daha önceki yıllarda Cumhuriyet, Akşam vb. gazetelerde yazdığı sosyal içerikli yazıları ile de tanınan Dr. Berksoy; bu toplumsal uğraşını Milletvekili olarak, 1949 yılına, ölümüne kadar sürdürmüştür.

Ölümünden sonra 1930'lu yıllarda kendisinin halefi durumunda kalan Hans Winterstein, Kemal Cenap Berksoy hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştır: "Kendisi bizlerin hatırasında canlı, güler yüzlü, nazik ve kibar, alim Kemal Cenap, daima yaşamaya devam edecektir".