Dr. Refik SAYDAM (1881 - 1942)

1905 yılında Askeri Tıbbiyeyi Tabip Yüzbaşı olarak bitiren ve ardından Almanya'da uzmanlık eğitimi gören Dr. Saydam; aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin yönetim kadrosunda yer aldı. 19 Mayıs 1919 tarihinde Bandırma vapuru ile Samsun'a çıkan yurtsever kadro içinde bulunan Dr. Saydam; 9. Kolordu Sağlık Müfettiş Yardımcısı olarak M. Kemal Atatürk'ün yanında görev yaptı. Bu tarihten sonra Kurtuluş Savaşı'nın ve Cumhuriyet'in kuruluş döneminin tüm aşamalarında önemli görevler üstlendi. Zaferden sonra 1920 yılından itibaren ölümüne kadar milletvekili olarak yurda hizmet etti. İlk kez 10 Mart 1921 tarihinde Sağlık Bakanı olan Dr. Refik Saydam; aynı zamanda Cumhuriyet'in ilk Sağlık Bakanıdır. 1925 ile 1937 arasında oniki yıldan uzun bir süre Sağlık Bakanlığı yapmıştır. 1939'a kadar süren Celal Bayar hükümetlerinden sonra 25 Ocak 1939 - 9 Temmuz 1942 arasında üç yıl da Başbakanlık görevinde bulunmuştur.

Dr. Refik Saydam; 1925 yılında hazırlanan Ulusal Sağlık Programı'nın öncüsü oldu. Cumhuriyet tarihimizin en kapsamlı girişimlerinden olan bu programın hedefleri şöyleydi:
- Devlet sağlık örgütünün genişletilmesi
- Sağlık personeli yetiştirilmesi
- Numune hastaneleri, Doğumevleri, Çocuk bakımevleri açılması
- Sıtma, verem, trahom, kuduz, frengi ve çiçek gibi bulaşıcı hastalıklarla mücadele
- Merkez Hıfzısıhha Enstitüsü kurulması

Dr. Refik Saydam döneminde çıkarılan yasalar; halkçılık ve devletçiliği sağlık alanında da tüm düzenlemelerin temeli sayan bir anlayışla hazırlanmıştır. Bu yasalardan çoğu halen yürürlüktedir ve önemli toplusal gereksinimleri karşılamaktadır. Bu yasalar ilerlemiş yaşlarına rağmen genç kalabilmeyi başarmışlardır:

* 1219 Sayılı Yasa'nın kabulü (1924 - Sağlık personelinin görev ve yetkilerini düzenleyen yasa)

* Umumi Hıfzısıhha Yasası'nın kabulü (1930)

* Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilat ve Memurin Yasası (1936)


Bu dönem hazırlanan sağlık programına göre; bireylerin sağlığına yönelik tüm faaliyetlerin denetimi devlet tarafından yürütülecektir. Koruyucu sağlık hizmetleri tamamen ücretsiz olacaktır. Tedavi edici sağlık hizmetleri ise giderin çok altında bir ücretle sunulacaktır.

25 Ocak 1939 - 3 Nisan 1939 tarihleri arasında görevde bulunan hükümette Başbakan olarak görev yapan Dr. Refik Saydam; Meclis'te Hükümet programını okurken sağlık kısmında şunları söylemişti: "Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana memlekette yepyeni bir devlet sıhhiyeciliği kurmak ve halkın hayatını korumak amacı ile takip edilen program dahilindeki çalışmalara devam edilecektir. Bu arada özellikle sağlık ve sosyal yardım kuruluşlarının ve toplum sağlığı ile ilgili mücadele kuruluşlarının gereksinimler ve olanaklar dahilinde ilerletilmesine gayret gösterilecektir".

(*) Bu haber Türkiye Gazeteciler Cemiyeti yayın organı Bizim Gazete'nin 20 Eylül 2001 tarihli sayısında, İstanbul Tabip Odası tarafından hazırlanan Sağlık - Tıp sayfasında yayınlanmıştır.