Özellikle bahar ve yaz aylarında görülen KKKA, keneler aracılığıyla bulaşan ciddi bir virüs hastalığıdır. Kene tutunmasından sonra vücut dokularında yaygın kanama ve ateş semptomları tarifi 12. yüzyılda Tacikistan’da kayıtlara girmiş, ikinci dünya savaşından sonra KKKA hastalık olarak tanımlanmış ve ilerleyen yıllarda etkeni keşfedilmiştir.

Hastalık etkeni virüs (Crimean-Congo haemorrhagic fever virus), dünya genelinde (özellikle Afrika, Balkanlar, Orta Doğu ve Asya'da) ve ülkemizde görülmektedir. Virüsün konağı olan keneler ülkemizde çoğunlukla İç Anadolu'nun kuzeyi, Orta Karadeniz ve Doğu Anadolu'nun kuzeyinde görülmekle birlikte KKKA vakaları ülkemizdeki tüm illlerden bildirilmektedir. Yaygın bir coğrafyada görülüyor olması, salgınlarında her 10 hastadan 4’ünün kaybına yol açabiliyor olması halihazırda hastalığın bir halk sağlığı sorunu olmasına neden olmaktadır.

Hastalık ölümcül olabilse de, doğru bilgi ve basit önlemlerle kendimizi ve sevdiklerimizi korumamız mümkündür.

Hastalık Nasıl Bulaşır?

KKKA virüsü insanlara üç temel yolla bulaşır:

• Kene Tutunması: Hastalığı taşıyan kenelerin (özellikle Hyalomma türü) vücuda tutunması veya çıplak elle ezilmesiyle.
• Hayvanlarla Temas: Virüsü taşıyan hayvanların kanı, dokusu veya iç organlarıyla korunmasız (eldivensiz) temas edilmesiyle (Hayvanlar bu virüsü kapsa bile genellikle hiçbir hastalık belirtisi göstermezler).
• Hasta İnsanlarla Temas: Hastalığa yakalanmış kişilerin kanı ve vücut sıvılarına doğrudan dokunulmasıyla.

Keneler uçmaz, zıplamaz. Ağaçtan üzerinize düşmezler. Genellikle yerde, otların arasında beklerler ve yanlarından geçerken ayaklardan başlayarak vücuda yukarı doğru tırmanırlar.

Belirtileri Nelerdir?

Kene tutunmasından sonraki ilk 1 ila 3 gün içinde (bazen en fazla 9 gün), hayvan kanıyla temastan sonra ise 5-6 gün içinde belirtiler aniden başlar. Kendinizde veya bir yakınınızda şu belirtileri görürseniz vakit kaybetmemelisiniz:

• Aniden yükselen ateş ve titreme
• Şiddetli halsizlik ve iştahsızlık
• Kas, sırt, boyn ve baş ağrısı
• Yüzde ve gözlerde kızarıklık, ışığa karşı hassasiyet (fotofobi)
• Bulantı, kusma, karın ağrısı veya ishal
• İlerleyen vakalarda: Ciltte, burunda, diş etlerinde veya idrarda/dışkıda kanamalar.

Kenelerden ve Hastalıktan Korunma Yolları

Bu hastalıktan korunmanın en etkili yolu kenelerle teması kesmektir, çünkü şu an için insanlar veya hayvanlar üzerinde kullanımı onaylanmış, yaygın olarak güvenli ve etkili bir aşı ya da doğrudan virüsü yok eden özel bir ilaç bulunmamaktadır. Tedavisi temel olarak "destek tedavisi" (sıvı dengesi, kan takviyesi vb.) ile yapılır.

Kenelerden korunmak için şu hayati adımlar önemlidir:

• Doğru Kıyafet Seçin: Açık havaya çıkarken, tarla, bahçe, orman veya piknik gibi kene yönünden riskli alanlara giderken vücudu mümkün olduğunca örten kıyafetler giyin. Pantolon paçalarını çorapların içine sokun. Keneleri kolayca fark edebilmek için açık renkli elbiseler tercih edin.
• Vücut Kontrolü Yapın: Riskli alanlardan döndüğünüzde kendinizin ve çocuklarınızın tüm vücudunu iyice kontrol edin. Özellikle kulak arkası, koltuk altları, kasıklar, göbek deliği ve diz arkası gibi kıvrımlı bölgelere dikkatlice bakın.
• Keneyi Doğru Şekilde Çıkarın: Eğer vücudunuza kene tutunmuşsa hiç vakit kaybetmeden çıkarılmalıdır. Kene ne kadar erken çıkarılırsa hastalık riski o kadar azalır. Çıplak elle dokunmadan; bir eldiven, bez, poşet veya cımbız yardımıyla, kenenin vücuda en yakın yerinden (başından) tutarak tek bir hamlede dik olarak çekip çıkarın. Keneyi kesinlikle çıplak elle ezmeyin, patlatmayın. Üzerine sigara basmak, kolonya, gaz yağı, alkol veya deterjan dökmek kesinlikle yapılmamalıdır! Bu maddeler kenenin rahatsız olup kusmasına neden olur ve kene, midesindeki tüm virüsleri doğrudan kanınıza zerk eder.
• 10 Gün Boyunca Kendinizi İzleyin: Vücuttan kene çıkarıldıktan sonraki 10 gün boyunca kendinizi takip edin. Ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, bulantı veya kusma gibi belirtilerden biri bile baş gösterirse derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun ve kene geçmişinizi doktorunuza mutlaka söyleyin.
• Hayvanların kesimi, soyulması veya etlerin işlenmesi sırasında mutlaka koruyucu eldiven, önlük ve gözlük kullanın.
• Ahır ve ağıllardaki kene oluşumunu engellemek için temizlik ve dönemsel ilaçlama çalışmalarını ihmal etmeyin.

Unutmayın, kene tutunması hafife alınacak bir durum değildir ancak panik yerine bilinçli ve hızlı hareket etmek hayat kurtarır!

İSTANBUL TABİP ODASI

* Bilgi notu Uzm. Dr. Meltem Akın Dikleli ve Prof. Dr. Muzaffer Eskiocak tarafından hazırlanmıştır

Yararlanılan Kaynaklar

1. Crimean-Congo Haemorrhagic Fever, World Health Organization, Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
2. About Crimean-Congo Hemorrhagic Fever, Centers for Disease Control and Prevention, Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026.
3. Crimean Congo Hemorrhagic Fever Virus for Clinicians—Virology, Pathogenesis, and Pathology - Volume 30, Number 5—May 2024 - Emerging Infectious Diseases journal - CDC, Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
4. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Vaka Yönetim Rehberi, 2025, Sağlık Bakanlığı, Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
5. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), Sağlık Bakanlığı,  Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
6. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Broşürü, Sağlık Bakanlığı,  Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
7. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Afişi, Sağlık Bakanlığı,  Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
8. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığından Korunma Eğitim Rehberi, Sağlık Bakanlığı,  Bağlantı, Erişim Tarihi: 05.06.2026
9. Fuente JDL. Ghosh S. Lempereur L et all. Interventions for the control of Crimean-Congo hemorrhagic fever and tick vectors, https://www.nature.com/articles/s41541-024-00970-5/figures/1